Komunikacja z chorym

Wraz z postępem choroby, osoba starsza zamyka się we własnym świecie i traci zdolność pełno- cennej komunikacji z otoczeniem. Często zapomina poszczególne słowa lub stale powtarza dane wyrazy i stwierdzenia. Bardzo bolesne jest obserwowanie, gdy ukochana osoba przestaje rozumieć co do niej mówimy lub nie odpowiada na zadawane pytania. U chorych z demencją pojawiają się również gwałtowne zmiany nastrojów, trudności z kończeniem wypowiadanych zdań, utrata orientacji.

Opieka nad taką osobą jest ogromnym wyzwaniem – wymaga od nas niezwykłej cierpliwości, wrażliwości oraz stałej obserwacji zachowań seniora. W jaki sposób odnosić się do chorej osoby, aby nas rozumiała i czuła się bezpiecznie? Jakie uczucia kryją za sobą zmiany zachowania i nastroju?

Poniższe podstawowe zasady postępowania pomogą nam w codziennej komunikacji oraz w zbudowaniu zaufania i poczucia komfortu seniora:

  •  unikajmy pośpiechu oraz stresu, gdyż wywołuje on stan zagrożenia,
  •  postarajmy się zapewnić poczucie bezpieczeństwa,
  •  unikajmy nadmiernej opiekuńczości,
  •  okazujmy zainteresowanie, wsparcie i akceptację,
  •  zachęcajmy seniora do samodzielności,
  •  nie prowadźmy gry słów,
  •  zawsze dotrzymujmy danego słowa.

Komunikacja w demencji i chorobie Alzheimera

Demencja jest najpoważniejszym i najczęstszym schorzeniem wśród osób starszych. Niezwykle trudno poradzić sobie z nią nie tylko samym seniorom, ale również ich bliskim. Badania nad chorymi na demencję dowodzą, że pamięć chorego bardzo często zatrzymuje się w przedziale
wiekowym 12-28 lat. Zrozumienie rzeczywistości osoby z demencją, to klucz do komunikacji z chorym, a następnie do dobrania właściwej terapii.

Musimy zdać sobie sprawę, że chory na demencję żyje w innym świecie i innej rzeczywistości, jak również, że jego słowa, działania czy oskarżenia nie są wymierzone świadomie przeciwko nam, lecz powoduje to choroba. Bardzo ważne w obcowaniu z osobami z demencją jest to, aby nigdy nie poddawać w wątpliwość ich rzeczywistości, ale starać się poniekąd w nią „ wejść”. Kwestionowanie obrazu świata osoby chorej na demencję powoduje u niej frustrację, gniew, depresję, a często nawet agresję.

Wiedza i zrozumienie bardzo pomagają współpracować z chorym, a także budują naszą akceptację sytuacji.

Pamiętajmy, iż chory cierpiący na demencję/chorobę Alzheimera często dzieli osoby na wrogów lub przyjaciół. Ogromne znaczenie ma sposób zwracania się do seniora, intonacja głosu oraz ruchy. Postarajmy się mówić łagodnie, cichym stonowanym głosem oraz wykonywać wolne ruchy. Cisza, spokój i łagodność sprzyjają komunikacji i sprawiają, że chory jest gotowy na współpracę. Niepewność zaś jest powodem do lęku, a lęk wywołuje upór, przekorę oraz reakcję obronną. Przyczyną lęku u chorego może być także odczucie zimna, głodu, pragnienia lub odczuwanie potrzeby fizjologicznej. Zwracając się do chorego, postarajmy się utrzymywać kontakt wzrokowy – senior poczuje się bardziej komfortowo i będzie miał pewność, że jest słuchany. Informacje, jakie przekazujemy sformułujmy w jasny i prosty sposób. Postarajmy się także, aby nasz przekaz zawierał tylko jedno stwierdzenie w jednej wypowiedzi, na przykład “ubierz się proszę, gdyż mamy wyjść na spacer”

Kiedy chory reaguje negacją, krzykiem lub agresją, uspokójmy go oraz zadziałajmy rozjemczo. Nigdy nie pokazujmy, że negujemy jego pomysły i uwagi, nie kłóćmy się z nim i nie podnośmy głosu, nawet gdy jego pomysł jest absurdalny. Jeśli prośba lub idea podopiecznego nie jest realna
do wykonania i zagraża bezpieczeństwu seniora, spróbujmy zmienić temat i odwrócić uwagę chorego lub zaproponować mu alternatywę czy też powrót do rozmowy w krótkim czasie. Na przykład w sytuacji, gdy chory w środku nocy upiera się, aby wyjść do banku w celu załatwienia
bardzo ważnej sprawy, zgódźmy się z pomysłem, ale zaproponujmy najpierw zjedzenie śniadania czy wykonanie innej czynności. Zapewnijmy, że po jej wykonaniu na pewno pójdziemy do banku. Pozwoli to choremu na poczucie, że jego sprawa jest ważna oraz przyniesie ulgę i komfort.
Nigdy nie wolno nam otwarcie negować przekonań osoby cierpiącej na demencję/ chorobę Alzheimera, kłócić się z nią, podnosić głosu, naśmiewać się, wyszydzać.

Pamiętajmy również, iż chory nie potrafi odróżnić wyobraźni od rzeczywistości. Ma poczucie mniejszej wartości oraz poczucie winy, a także poczucie prześladowania. Poczucie mniejszej wartości paraliżuje aktywność. Senior boi się nowych wyzwań, uważa, że im nie sprosta. Poczucie
niższej wartości i bezsensowności może prowadzić do utraty celu i sensu życia.

W opiece nad chorym z demencją/chorobą Alzheimera, starajmy się:

  • utrzymywać kontakt wzrokowy i dotykowy, gdy zwracamy się do podopiecznego,
  • wykazywać się dużą dozą cierpliwości w wysłuchiwaniu chorego, nie kończyć za niego zdań, nie przerywać nawet jeśli słyszało się to, co mówił już wielokrotnie,
  • używać pytań zamkniętych, wymagających prostych odpowiedzi “tak” lub “nie”
  • stawiając wybór przedstawić nie więcej niż dwie lub trzy opcje, inaczej nasili to dezorientację u podopiecznego i spowoduje frustrację,
  • angażować podopiecznego w rozmowę oraz informować go o tym, co robimy oraz jak wygląda porządek dnia, aby senior miał poczucie rytmu i regularności,
  • angażować podopiecznego w codzienne czynności takie jak na przykład przygotowywanie posiłków,
  • odwoływać się do przeszłości chorego, jego wspomnień z dzieciństwa, sukcesów życiowych, miłych chwil,
  • używać prostych i zrozumiałych słów i pytań, na przykład czasu i miejsca, w którym znajduje się chory, adresu chorego,
    imienia i nazwiska itp.,
  • powtarzać pytania oraz stwierdzenia,
  • nie wyrażać swoich negatywnych emocji lub frustracji, nie okazywać ich w mimice; pamiętajmy – osoby z demencją/Alzheimerem bardzo dobrze wyczuwają zniecierpliwienie i irytację,
  • informować chorego, gdzie znajdują się poszczególne rzeczy i przedmioty,
  • nie traktować chorego jak dziecko,
  • rozmawiać dużo o rodzinie i bliskich chorego – dzieciach, wnukach oraz ważnych dla podopiecznego momentach życiowych.

Sprawowanie opieki nad osobą cierpiącą na chorobę otępięnną to budowanie zaufania i poczucia
bezpieczeństwa. Dlatego, szanujmy emocje seniora nawet, jeśli ma on poważne problemy z
komunikacją. Zrozumienie istoty oraz przebiegu schorzenia pozwoli na dobranie właściwej opieki
oraz sposobu komunikacji, które ułatwią nam odnalezienie się, jako opiekun, w tej trudnej sytuacji.